A+ R A-
25 November 2017

Thursday, 19 October 2017 09:31

Eυρωπαϊκό Δίκαιο και Προσβασιμότητα στην Άμβλωση

Σοβαρό προβληματισμό προκαλεί η δίωξη ιδιώτη ιατρού και γυναίκας σε σχέση με αδικήματα παράνομου τερματισμού εγκυμοσύνης (δημοσιογραφικές πηγές ημερ. 11/10/2017). Οι αμβλώσεις στην κυπριακή κοινωνία, όπως και σε πολλές άλλες κοινωνίες, αποτελούν διαφιλονικούμενο και αμφιλεγόμενο ζήτημα το οποίο επανήλθε στο προσκήνιο με τις ως άνω συλλήψεις. Μέσω ακαδημαϊκών πηγών στην άμβλωση υφίσταται κυρίως η εξής σύγκρουση: Το δικαίωμα της γυναίκας για σεβασμό της αυτονομίας της, και συγκεκριμένα της αναπαραγωγικής της αυτονομίας, έναντι του δικαιώματος του εμβρύου στη ζωή και στην ενδεχόμενη ανάπτυξη της προσωπικότητας του.

 

Σκοπός του δημοσιεύματος εν τούτοις, δεν είναι ο σχολιασμός του ως άνω περιστατικού αλλά η παρουσίαση εναλλακτικής και νόμιμης πρόσβασης στην άμβλωση, η οποία δεν συνιστά ποινικά κολάσιμη πράξη, σύμφωνα με το Κυπριακό Ποινικό Κώδικα. Πολλές φορές έχει επαναληφθεί η ανάγκη εκσυγχρονισμού του νομοθετικού πλαισίου που διέπει την άμβλωση στην Κυπριακή πολιτεία. Πράγματι στην Κύπρο δεν υπάρχει εξειδικευμένη και ξεχωριστή νομοθεσία περί του ζητήματος, παρά μόνο οι 4 διατάξεις του ποινικού κώδικα - όπου οι πρώτες τρείς (άρθρα 167-169) θεωρούνται ως οι απαγορευτικές ενέργειες άμβλωσης, ενώ η τέταρτη (άρθρο 169Α) παρέχει, κάτω από αυστηρές προϋποθέσεις, υπερασπίσεις στους συμμετέχοντες σε ιατρικό τερματισμό εγκυμοσύνης. Οι προϋποθέσεις αυτές περιγράφονται συνοπτικά ως η σοβαρή ψυχο-σωματική ζημιά στο τέκνο ή ακόμα και στην ίδια την γυναίκα σε περίπτωση που το τέκνο γεννηθεί.

 

Παρά την ποινικοποίηση της άμβλωσης στην Κύπρο, με το να υφίσταται αυστηρή και περιορισμένη πρόσβαση σ΄ αυτή, παραμένει γεγονός ότι η άμβλωση αποτελεί είδος θεραπευτικής επέμβασης και θεραπείας η οποία επιτρέπεται μέσω της οδού του Ευρωπαϊκού Δικαίου. Με άλλα λόγια παρουσιάζεται μια εναλλακτική και νόμιμη λύση για την αποφασισμένη Κύπρια γυναίκα η οποία αναζητεί νόμιμα ευκολότερη πρόσβαση στην άμβλωση, εφόσον φυσικά η άμβλωση με χαλαρότερα κριτήρια επιτρέπεται σε άλλο Κράτος – Μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στο οποίο κράτος φυσικά θα μεταβεί η γυναίκα για την πραγματοποίηση της εν λόγω πράξης.

 

Η εναλλακτική αυτή λύση επιβεβαιώθηκε προ πολλού με την απόφαση ημερ. 4. 10. 1991 του τότε Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ) (και νυν Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ)) σε απάντηση του επί προδικαστικού ερωτήματος που στάληκε μέσω οργανισμού στην Ιρλανδία. Η Ιρλανδία αποτελεί μέχρι σήμερα Κράτος Μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την πιο αυστηρή και περιορισμένη πρόσβαση στις αμβλώσεις. Στην ως άνω υπόθεση επιβεβαιώθηκε ότι, παρά τις οιεσδήποτε αντίθετες ηθικές απόψεις, η άμβλωση «αποτελεί ιατρική δραστηριότητα πραγματοποιούμενη κατά κανόνα έναντι αμοιβής και δυνάμενη να ασκείται στο πλαίσιο ασκήσεως ελεύθερου επαγγέλματος». Με αυτό τον τρόπο, η άμβλωση επιτρέπεται μέσω της γενικής ευρωπαϊκής αρχής δικαίου, ήτοι της θεμελιώδης ελευθερίας για την «ελεύθερη παροχή υπηρεσιών» εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

 

Επομένως, εφόσον η Κυπριακή πραγματικότητα δεν προσφέρει μια πιο εξυγχρονισμένη προσέγγιση στην άμβλωση, η επόμενη πλέον επιλογή για την Κύπρια γυναίκα που είναι αποφασισμένη να προχωρήσει σε άμβλωση, χωρίς να χρειάζεται η ίδια να ικανοποιεί τα αυστηρά κριτήρια του Κυπριακού Ποινικού Κώδικα, θα είναι να «καταφύγει» σε άλλο Κράτος Μέλος όπου η άμβλωση επιτρέπεται ευκολότερα. Η καταφυγή θα γίνει σε ένα Κράτος Μέλος όπου η πραγματοποίηση της άμβλωσης ενδεχομένως να γίνεται και χωρίς καν να χρειάζεται η διερεύνηση των λόγων που οδηγείται η γυναίκα στην άμβλωση. Για εξάλειψη αμφιβολιών ως προς την νομιμότητα των ως άνω περιγραφόμενων, οφείλει να διασαφηνιστεί ότι το Ευρωπαϊκό Δίκαιο υπερισχύει έναντι κάθε εθνικής νομοθεσίας, ακόμη και επί του ιδίου του Κυπριακού Συντάγματος, περιλαμβανομένου ασφαλώς του Κυπριακού Ποινικού κώδικα και ειδικότερα των επίμαχων άρθρων που ποινικοποιούν την άμβλωση. Η νομιμότητα όμως υφίσταται βάση της υποχρέωσης των Κρατών-Μελών για την αναγνώριση της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών εντός της Ένωσης, με την προϋπόθεση επίσης ότι η γυναίκα μεταβαίνει στο Κράτος-Μέλος όπου η άμβλωση κατά τον τρόπο προτίμησης της επιτρέπεται από την εγχώρια νομοθεσία του εν λόγω Κράτους Μέλους στο οποίο θα πραγματοποιηθεί η άμβλωση.

 

Τι συμβαίνει όμως στην περίπτωση που η Κύπρια γυναίκα δεν έχει την οικονομική ευχέρεια για την εν λόγω πρόσβαση και αδυνατεί να ταξιδέψει στο εξωτερικό;

Το κενό αυτό μπορεί να συμπληρωθεί υπό τον Περί Εφαρμογής των Δικαιωμάτων των Ασθενών στο πλαίσιο της Διασυνοριακής Υγειονομικής Περίθαλψης Ν.149(I)/2013 (εφεξής θα αναφέρεται ως η Διασυνοριακή Περίθαλψη), με την οποία νομοθεσία η Κύπρια γυναίκα μπορεί να διεκδικήσει επιστροφή των εξόδων της για θεραπεία στην οποία η ίδια υποβλήθηκε εντός άλλου Κράτους Μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η νομοθεσία αυτή αποσκοπεί, σύμφωνα με το άρθρο 3, να καθιερώσει μηχανισμό παροχής διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης μεταξύ των κρατών-μελών. Διασαφηνίζεται κατ’ επανάληψη ότι η εν λόγω νομοθεσία εναρμονίζεται με τη σχετική Ευρωπαϊκή Οδηγία 2011/14, με αποτέλεσμα πράξη η οποία επιτρέπεται από το Ευρωπαϊκό Κεκτημένο να υπερισχύει κάθε εθνικού μέσου ποινικοποίησης της.

 

Ως ορίζει το ερμηνευτικό άρθρο 2 της νομοθεσίας της Διασυνοριακής Περίθαλψης, «υγειονομική περίθαλψη» σημαίνει τις υπηρεσίες υγείας που παρέχονται σε ασθενείς από επαγγελματίες της υγείας προκειμένου να εκτιμηθεί, να διατηρηθεί ή να αποκατασταθεί η κατάσταση της υγείας τους, συμπεριλαμβανομένης της συνταγογράφησης, της χορήγησης και της προμήθειας φαρμάκων και ιατροτεχνολογικών βοηθημάτων». Παρά λοιπον τις οιεσδήποτε φύσεως ηθικές απόψεις περί της αμβλώσεως, είναι αδιαμφισβήτητο ότι η άμβλωση θεωρείται και με την εναρμονισμένη κυπριακή νομοθεσία ως «υπηρεσία υγείας» εν την έννοια του Ευρωπαϊκού Νόμου. Επιπρόσθετα, η άμβλωση δεν αναφέρεται ρητά στις περιπτώσεις του άρθρου 4 της Νομοθεσίας, κατά την οποία διάταξη εξαιρείται η εφαρμογή της διασυνοριακής περίθαλψης.

 

Σε επιφύλαξη της ως άνω αναγνώρισης, αναφέρεται ότι η ανάκτηση εξόδων διέπεται ως ορίζει το άρθρο 16 της Νομοθεσίας από «Σύστημα προηγούμενης έγκρισης» από το Γενικό Διευθυντή του Κυπριακού Υπουργείου Υγείας. Στην περίπτωση της Κύπριας γυναίκας προβλέπεται η εξής διαδικασία για την ενεργοποίηση της διασυνοριακής περίθαλψης, και επί της παρούσας αναλογικά υποστηρίζεται ότι εφαρμόζονται τα ακόλουθα: Σύμφωνα με τα άρθρα 17 και 20 του Νόμου, η Κύπρια γυναίκα που είναι αποφασισμένη να προβεί σε άμβλωση εντός άλλου Κράτους Μέλους χρειάζεται να υποβάλει αίτηση στο καθοριζόμενο υπό του νόμου ‘Εθνικό Σημείο Επαφής’ (ΕΣΕ). Η αίτηση της παραπέμπεται τότε σε επιτροπή ειδικών για τη σύνταξη γνωμοδότησης- έκθεσης. Όταν ολοκληρωθεί η ειδική έκθεση, τότε αποστέλλεται πίσω στο ΕΣΕ για να απευθυνθεί αυτό απευθείας στο Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου Υγείας για έγκριση της αίτησης της.

 

Συμπληρωματικά, αναφέρεται πως η εξουσία που παρέχει ο Νόμος της Διασυνοριακής Περίθαλψης στο Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου Υγείας, φαίνεται να έχει χαρακτήρα ‘δεσμευτικής ενέργειας – δέσμιας εξουσίας’, και όχι διακριτικής ευχέρειας. Με άλλα λόγια, σε περίπτωση που η Αιτήτρια Κύπρια γυναίκα πληροί όλες τις προϋποθέσεις της διασυνοριακής διαδικασίας (όπως για παράδειγμα να έχει ακολουθήσει τη διαδικασία και να θεωρείται ασφαλισμένη), τότε ο Γενικός διευθυντής είναι υποχρεωμένος να εγκρίνει την αίτηση της. Δεν επαφίεται δηλαδή στη διακριτική του ευχέρεια να απορρίψει την αίτηση της, εκτός φυσικά αν συντρέχει ο οποιοσδήποτε αναφερόμενος λόγος υπό το άρθρο 22 του Νόμου, όπως η ανησυχία για την ασφάλεια της γυναίκας από τις επιπτώσεις της προτεινόμενης διασυνοριακής θεραπείας, και στην παρούσα επί της άμβλωσης. Για παράδειγμα η Διοίκηση μπορεί να είναι της αιτιολογημένης γνώμης ότι το συγκεκριμένο Κράτος-Μέλος δεν τηρεί τα απαραίτητα ασφαλιστικά εχέγγυα ή ιατρικό εξοπλισμό ή κανόνες και πρωτόκολλα ασφαλείας για τη διεξαγωγή της άμβλωσης.

 

Συμπληρωματικά, αναφέρεται ότι το άρθρο 15 του Νόμου τοποθετεί ευθύνη στη Δημοκρατία να διεξάγει τις διοικητικές διαδικασίες της διασυνοριακής περίθαλψης βασισμένη σε «αμερόληπτα και χωρίς διακρίσεις κριτήρια που είναι αναγκαία και ανάλογα προς τον επιδιωκόμενο στόχο». Η εν λόγω διάταξη μπορεί εύλογα αποτελεί ισχυρή ασφαλιστική δικλείδα διότι αν χρησιμοποιηθεί ορθώς είναι ικανή να αποθαρρύνει τις οιεσδήποτε φύσεως ηθικές απόψεις που αποσκοπούν να σταθούν εμπόδιο στην πραγμάτωση της διασυνοριακής περίθαλψης, ακόμη και στη διαφιλονικούμενη περίπτωση πραγμάτωσης άμβλωσης σε άλλο Κράτος μέλος.

 

Αξίζει να αναφερθεί επιπλέον ότι το άρθρο 22(2) του Νόμου περιορίζει την εξουσία παρέμβασης στην διαδικασία ακόμη και από τον ίδιο τον Υπουργό Υγείας. Το άρθρο 22(2) αναφέρει, αυτολεξεί, πως, εκτός των αναφερόμενων εξαιρέσεων, «[ο Υπουργός] δεν μπορεί να αρνηθεί να χορηγήσει προηγούμενη έγκριση εάν ο ασφαλισμένος ασθενής [Κύπρια γυναίκα] δικαιούται τη συγκεκριμένη υγειονομική περίθαλψη σύμφωνα με τις πρόνοιες του παρόντος Νόμου». Συμπερασματικά λοιπόν, εφόσον η Κύπρια γυναίκα καταφέρει να ικανοποιήσει τις απαιτούμενες προϋποθέσεις του Νόμου, τότε η πρόσβαση της στη διασυνοριακή διαδικασία, πρέπει να θεωρείται δεδομένη.

 

Ρεαλιστικά, παρά το ότι η ανάκτηση εξόδων από διενέργεια άμβλωσης σε άλλο Κράτος Μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης φαίνεται εφικτή, εν τούτοις διασαφηνίζεται ότι η εν λόγω διαδικασία ενδεχομένως να καταστεί χρονοβόρα και συνοδευόμενη από αχρείαστη δόση γραφειοκρατίας. Στην περίπτωση γυναίκας που είναι αποφασισμένη να προβεί σε άμβλωση, κάθε μέρα που περνά δυσχαιρένει όλο και περισσότερο την υλοποίηση της απόφασης, της φέρνοντας της αναπόφευκτα περισσότερη αναστάτωση και αγωνία στο όλο εγχείρημα της. Γι’ αυτό το λόγο, η αμεσότητα της διεξαγωγής της διασυνοριακής περίθαλψης στην περίπτωση της άμβλωσης, φαίνεται να αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση, όπου οιεσδήποτε κωλυσιεργίες πιθανότατα να υπομονεύσουν το πνεύμα και σκοπό της Ευρωπαϊκής οδηγίας στη διασυνοριακή περίθαλψη.

 

Ενόψει των πιο πάνω, μπορεί να ειπωθεί ότι η ποινικοποίηση θεραπευτικών μεθόδων χρειάζεται κάτι περισσότερο για να δικαιολογηθεί παρά από μια απλή φιλονικία μεταξύ ιδεολογικών και φιλοσοφικών πεποιθήσεων. Ακριβώς γι’ αυτό το λόγο επεξηγείται ότι το Ευρωπαϊκό Δίκαιο προσφέρεται για παράκαμψη αυτών των στερεοτυπικών προβλημάτων που λαμβάνουν μορφή νομικής ισχύς που επιφέρουν και τη μέχρι 14χρονη φυλάκιση. Καταληκτικά, είναι ανεπίτρεπτο εντός μιας ενδεικνυόμενης ‘ασθενοκεντρικής προσέγγισης’ στην υγεία, η γυναίκα ασθενής που είναι αποφασισμένη να διεκδικήσει την αναπαραγωγική της αυτονομία, να καθίσταται θύμα από τις διάφορες ηθικές αψιμαχίες της κοινωνίας μας.

 

Το παρόν δημοσίευμα δεν αποσκοπεί να περιπλέξει τις θεωρητικές και ηθικές αρχές περί της άμβλωσης, αφού η εν λόγω περιπλοκή, άνοια και έλλειψη ομοφωνίας επί του ζητήματος φαίνεται ότι αποτελούν την απαρχή και ρίζα του προβλήματος, βάση του οποίου δεν προσφέρεται το αναγκαίο εκσυγχρονισμένο νομοθετικό πλαίσιο. Το επίμαχο ερώτημα για την πολιτεία είναι εάν αξίζει να συνεχίσει να εμμένει στην παθητικότητα διατηρώντας την αυστηρή ποινικοποίησης της άμβλωσης.

 

Το αποτέλεσμα ως αναφέρθηκε είναι να εξαναγκάζει την Κύπρια και αποφασισμένη γυναίκα να καταφεύγει σε ξένες δικαιοδοσίες αναζητώντας τη διεκδίκηση της αναπαραγωγικής της αυτονομίας, εφόσον η ίδια της η χώρα σε τέτοιες στιγμές ανθρώπινης δυσκολίας της, αδυνατεί να της προσφέρει βοήθεια όταν η ίδια η γυναίκα την χρειάζεται περισσότερο και προπάντων εντός του οικείου της περιβάλλοντος.

 

Αλέξανδρος Ελευθερίου

Δικηγόρος

 

φωτογραφία: mamasou.gr

 

Read 157 times

ΑΛΛΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ (ΘΕΣΕΙΣ - ΑΠΟΨΕΙΣ)

Κέντρο Νεότητος στη Λεμεσό παραμένει κλειστό εδώ και 7 χρόνια, λόγω γραφειοκρατίας

Κέντρο Νεότητος στη Λεμεσό παραμένει κλειστό εδώ και 7 χρόνια, λόγω γραφειοκρατίας

Ένα κορίτσι λιποθύμησε στη μέση του δρόμου απο χρήση ναρκωτικών - πως θα αποφύγουμε παρόμοια περιστατικά. Πολλές φορές γονείς δεν...

Οι ανάγκες του δημοσίου αυξάνονται, αυξάνεται και το κόστος

Οι ανάγκες του δημοσίου αυξάνονται, αυξάνεται και το κόστος

Μία μετά την άλλη, οι ανεξάρτητες υπηρεσίες του κράτους, αλλά και αρκετά υπουργεία και ημικρατικοί οργανισμοί, παρελαύνουν στην Επιτροπή Οικονομικών...

Παγκόσμια Ημέρα Δικαιωμάτων και Υποχρεώσεων του Παιδιού

Παγκόσμια Ημέρα Δικαιωμάτων και Υποχρεώσεων του Παιδιού

Από το 1989 η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών καθιέρωσε την 20η Νοεμβρίου ως την Παγκόσμια Ημέρα Δικαιωμάτων του Παιδιού....