A+ R A-
18 August 2017

Saturday, 25 March 2017 17:55

Λίγοι γνωρίζουν ότι υπάρχει και μια άλλη -κυπριακή- επέτειος της 25ης Μαρτίου

Του Γιώργου Κουκουμά:

Λίγοι γνωρίζουν ότι υπάρχει και μια άλλη -κυπριακή- επέτειος της 25ης Μαρτίου. Η αιματοκυλισμένη «25η Μαρτίου του Λευκονοίκου» του 1945 όταν η αποικιακή αστυνομία αιματοκύλισε διαδήλωση της Αριστεράς στο Λευκόνοικο. Αυτή η ιστορία αποτελεί μια από τις κομβικές στιγμές της βρετανικής αποικιοκρατίας στην Κύπρο, όμως το πιο ενδιαφέρον από όλα είναι ότι το ανακριτικό πόρισμα για εκείνα τα γεγονότα παραμένει μέχρι σήμερα επτασφράγιστο μυστικό. Το συμβάν εκτυλίχθηκε μερικούς μόνο μήνες πριν από το οριστικό τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι Κύπριοι έπλεαν ακόμα στις αυταπάτες ότι οι Βρετανοί θα εκτιμούσαν την κυπριακή συμβολή στον πόλεμο και θα συναινούσαν στην αυτοδιάθεση του κυπριακού λαού. Δεν άργησαν να διαψευστούν οι ελπίδες τους και το «Λευκόνοικο» ήταν η προειδοποιητική βολή, που στόχευσε βέβαια την Αριστερά.

Εκείνη τη χρονιά, το ΑΚΕΛ είχε καλέσει όλα τα άλλα κόμματα και φορείς να οργανώσουν κοινούς εορτασμούς σε όλες τις πόλεις και τα χωριά της Κύπρου, ώστε να δοθεί στους Βρετανούς μήνυμα ενωμένης αντιαποικιακής πάλης. Το κάλεσμα του ΑΚΕΛ απορρίφθηκε μετα βδελυγμίας από το τότε κόμμα της Δεξιάς, το ΚΕΚ (Κυπριακό Εθνικό Κόμμα), του δημάρχου Λευκωσίας Θεμιστοκλή Δέρβη «επειδή το ΑΚΕΛ εξακολουθεί να αναμιγνύει την ιδέα του Ελληνισμού με διεθνιστικές και κομμουνιστικές δοξασίες», «να συνταυτίζει τον εαυτό του με τους Ελασιτο-Εαμίτας» και άλλα παρόμοια. «Αν η Ελληνική Σχολική Εφορία, δεχόταv έστω και σιωπηρά µια τέτoια σύµπραξη κoιvoύ εoρτασµoύ, θα ήταv άξια αγχόvης». Έτσι, μαζί με την ΠΕΚ (Παναγροτική Ένωση Κύπρου), παράγοντες της Αρχιεπισκοπής και της Δεξιάς κατήρτισαν πρόγραμμα εορτασμών σε όλο το νησί, χωρίς να υπολογίζουν την ύπαρξη του ΑΚΕΛ.

Στο Λευκόνοικο τα πράγματα εξελίχθηκαν δραματικά. Είχε αποφασιστεί να γίνει εορτασμός υπό την αιγίδα του Γυμνασίου, προκειμένου να αποκλειστεί το ΑΚΕΛ δια της πλαγίας. Όταν όμως μετά τον πανηγυρικό λόγο του καθηγητή, ζήτησε να μιλήσει και ο εκπρόσωπος των Λαϊκών Οργανώσεων, οι παράγοντες της δεξιάς αντέδρασαν σφόδρα. Όταν μάλιστα ανέβηκε στο βήμα, οι εκπρόσωποι της ΠΕΚ και του τοπικού Θρησκευτικού Συλλόγου αποχώρησαν από την τελέτη ως ένδειξη διαμαρτυρίας.

Με το τέλος της εκδήλωσης οι Λαϊκές Οργανώσεις της Αριστεράς, με τραγούδια και αντιαποικιακά συνθήματα επέστρεφαν στο οίκημα τους. Εκεί όμως, στο κέντρο της κωμόπολης πάνω ακριβώς στο «γιοφύρι» και λίγα μέτρα μπροστά από το οίκημα της Αριστεράς βρήκαν παραταγμένους ένοπλους άνδρες της αποικιακής αστυνομίας. Στη διαταγή του λοχία να διαλυθούν, οι διαδηλωτές ζήτησαν να ολοκληρώσουν τα τελευταία μερικά μέτρα της πορείας τους. Ελάχιστα δευτερόλεπτα μεσολάβησαν και ακολούθησε διαταγή για πυρ. Δεν υπήρξε ούτε άλλη προειδοποίηση ούτε βολές στον αέρα. Οι σφαίρες της αστυνομίας ήταν όλες στο ψαχνό. Μάλιστα, ένας μάρτυρας άκουσε το λοχία να υποδεικνύει σε δύο αστυνομικούς (ένα Ελληνοκύπριο και ένα Τουρκοκύπριο...) ποιο ΑΚΕΛιστή να στοχεύει ο καθένας. Την ίδια ώρα έπεσαν νεκροί ο μαθητής Μιχαλάκης Κουρτέλλας και τα μέλη του ΑΚΕΛ Ανδρόνικος Μιχαήλ και ο Ανδρέας Εξηντάρης που υπέκυψε αργότερα. Τραυματίζονται άλλοι δώδεκα, όλοι μέλη των Λαϊκών Οργανώσεων Λευκονοίκου: Λoΐζoς Γιαvvή, Θεόδωρoς Αvδρovίκoυ, Αvαστάσιoς ∆ηµητρίoυ, Καλλίvικoς Συµεoύ, Χριστόδoυλoς Λαγός, Αvτ. Γεωργαλλής, Κυρ. Σιακαλλής, Χριστ. Γ. Μυλωvάς, Σώζoς Σιακαλλής, Αvτώvης Μελετίoυ, Παv. Καραvτίvας, Γιακoυµής Αρτέµη και Γεώργιoς Συµεoύ. Επικήδειο για τους πεσόντες του Λευκονοίκου εκφώνησε ο κομμουνιστής δήμαρχος της Αμμοχώστου Αδάμ Αδάμαντος και άλλοι εκπρόσωποι των Λαικών Οργανώσεων, που διατράνωσαν την οργή ολόκληρης της Κύπρου για το αιματοκύλισμα.

Πράγματι, όλο το νησί ζητούσε τιμωρία των ενόχων και δικαίωση για τα θύματα. Η αποικιακή κυβέρνηση προσπάθησε να δικαιολογηθεί υποστηρίζοντας ότι επενέβηκε για να «αποτρέψει συγκρούσεις μεταξύ αριστερών και δεξιών» και ανακοίνωσε τη σύσταση Ειδικής Ανακριτικής Επιτροπής. Από την ίδια μέρα, όμως, επέβαλε κατ’ οίκον περιορισμό στο Λευκόνοικο και στη συνέχεια, με βάση το διάταγμα περί Αμύνης, επέβαλε λογοκρισία στις εφημερίδες απαγορεύοντας δημοσιεύσεις για τα γεγονότα, μέχρι να ολοκληρώσει τις έρευνες η Επιτροπή.

Η απάντηση που πήραν όμως οι Βρετανοί από κυπριακής πλευράς ήταν καταπελτική. Όλες οι οργανώσεις του Λευκονοίκου, από το Δήμο, το ΑΚΕΛ μέχρι την ΣΕΚ, την ΠΕΚ εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση –ασυνήθιστο για την εποχή- καταρρίπτοντας τους ισχυρισμούς της αστυνομίας, τονίζοντας ότι καμιά σύγκρουση δεν απειλήθηκε και καταδικάζοντας την εγκληματική ενέργεια της αστυνομίας. Ο «Ανεξάρτητος», η εφημερίδα που εξέφραζε τότε την Αριστερά, κυκλοφόρησε με μια λευκή στήλη ως αντίδραση στη λογοκρισία που επέβαλαν οι Βρετανοί. Την επόμενη μέρα, με απόφαση όλων των εκδοτών, εφημεριδοπωλών και τυπογράφων της Κύπρου καμιά εφημερίδα δεν κυκλοφορεί και με κοινή ανακοίνωση τους -συμπεριλαμβανομένων μάλιστα και των τ/κ εφημερίδων «Σοζ», «Χαλκίν Σεσί» αλλά και δύο αγγλόφωνων- καταδικάζουν «τον περί Τύπου ανελεύθερον νόμον καθώς και πάντα τα εν ισχύη νομοθετήματα, δι ων έχουν αφαιρεθεί στοιχειωδέστατα δικαιώματα του λαού». Τα κόμματα ΑΚΕΛ, ΠΕΚ και Σοσιαλιστική Πρωτοπορία εκδίδουν κοινή ανακοίνωση καταδικάζοντας τη δολοφονία των διαδηλωτών και απαιτώντας τιμωρία. Μοναδική παραφωνία πάλι το ΚΕΚ, που αρνήθηκε να συμμετέχει στη συνάντηση επειδή «υπάρχει απόφασις της γενικής συνελεύσεως όπως μη συνεργασθεί επ’ ουδενί λόγω με το ΑΚΕΛ». Εντούτοις, μέχρι και στο βρετανικό κοινοβούλιο, τρεις Εργατικοί βουλευτές απαιτούν εξηγήσεις από το Υπουργείο Αποικιών για το αιματοκύλισμα στο Λευκόνοικο.

Η τριμελής Ανακριτική Επιτροπή, -με Πρόεδρο το Βρετανό σερ Godwin-Austen και μέλη ένα Ελληνοκύπριο και ένα Τουρκοκύπριο δικαστή, τον Κ. Μελισσά και το Μεχμέτ Ζεκκιά αντίστοιχα- συνήθλε λίγες μέρες μετά το συμβάν στο ίδιο το Λευκόνοικο. Εκεί κατέφτασε και ο Βρετανός Αρχηγός της Αστυνομίας. Συγκλονιστική περιγράφει ο Φιφής Ιωάννου (τότε δημοσιογράφος και μετέπειτα ΓΓ του ΑΚΕΛ) τη μαρτυρία του πατέρα του 12χρονου Κουρτέλλα για τη στιγμή που κρατούσε στην αγκαλιά του το δολοφονημένο από την αστυνομία γιο του. Χαρακτηριστική επίσης ήταν και η στιγμή που ο συνήγορος των Λαϊκών Οργανώσεων, Ιωάννης Κληρίδης ρωτά το λοχία Πατσαλίδη αν εκείνη τη μέρα είχε πάρει νέες οδηγίες για το πότε μπορεί να διαταχθεί πυροβολισμός πολίτη. «Δεν μπορώ να απαντήσω» είπε ο λοχίας... Όλες οι μαρτυρίες των κατοίκων του Λευκονοίκου δεν άφηναν κανένα περιθώριο αμφιβολίας. Οι δικαιολογίες της αστυνομίας δεν έβρισκαν το παραμικρό έρεισμα. Στο τέλος, ο Πρόεδρος της Επιτροπής δήλωσε ότι το πόρισμα της θα υποβληθεί πρώτα προς τον Κυβερνήτη. Είχε γίνει ήδη γνωστό όμως ότι με τις ψήφους του Ελληνοκύπριου και του Τουρκοκύπριοι δικαστή, το Πόρισμα επέρριψε εξ ολοκλήρου την ευθύνη για το έγκλημα στην αποικιακή ασυνομία. Ο Βρετανός Πρόεδρος της Επιτροπής μειοψήφησε. Εντούτοις, ποτέ κανένας δεν κατηγορήθηκε και δεν τιμωρήθηκε...

Η αιματοχυσία στο Λευκόνοικο δεν ήταν τυχαίο γεγονός. Ήταν μέρος μιας αλυσίδας γεγονότων. Άλλωστε εκείνη τη χρονιά, οι Βρετανοί είχαν διαλύσει και στην Πάφο τους εορτασμούς για την 25η Μαρτίου του 1945. Δύο μήνες μετά, οι αποικιοκράτες έσυραν σε δίκη την ηγεσία της ΠΣΕ (Παγκύπρια Συντεχνιακη Επιτροπή, πρόδρομος της ΠΕΟ) για «ανατρεπτική δράση». Λίγο αργότερα και ενώ είχε λήξει ο πόλεμος, αρνούνταν να αποστρατεύσουν τους Κύπριους στρατιώτες, προκαλώντας το μεγάλο αγώνα για την αποστράτευση τον Οκτώβρη του 1945 που οδήγησε εκατοντάδες ΑΚΕΛιστές σε φυλακές εντός και εκτός Κύπρου. Ήταν τότε που ο Κυβερνήτης έστελλε μυστική έκθεση στον Υπουργό Αποικιών γράφοντας για την ελπίδα «ότι επέστη ο χρόνος για να κλείσει η Κυβέρνηση ολόκληρο τον οργανισμό του ΑΚΕΛ». Οι Βρετανοί έριχαν τις μάσκες... Γνώριζαν ότι είχε φτάσει η ώρα που οι Κύπριοι θα ζητούσαν αποφασιστικά τη λευτεριά και την αυτοδιάθεσή τους. Γνώριζαν επίσης καλύτερα από όλους –και αποδείχθηκε επανειλημμένα στη συνέχεια- ότι για τη Βρετανία ο πραγματικός κίνδυνος στην Κύπρο ήταν το ΑΚΕΛ, η πιο μαζική και οργανωμένη δύναμη του τόπου, που αποτελούσε -ταυτόχρονα- και απειλή για το αποικιοκρατικό καθεστώς και μισητό ιδεολογικό ταξικό εχθρό.

Για αυτό, «η 25η Μαρτίου του Λευκονοίκου» καταξιώθηκε ως άλλη μια αιματοβαμμένη σελίδα τιμής στην ιστορία του ΑΚΕΛ. Ταυτόχρονα, η «25η Μαρτίου του Λευκονοίκου» έμεινε – κι αυτή- μια σελίδα «χαμένη» από την αστική ιστοριογραφία, από το «εθνικό αφήγημα». Για αυτό -προφανώς- και το ίδιο το Πόρισμα της Επιτροπής για τα γεγονότα στο Λευκόνοικο δεν είδε ποτέ το φως της δημοσιότητας και παραμένει μέχρι σήμερα άγνωστο, πιθανότατα κρυμμένο σε κάποια αρχεία στη Βρετανία. 

17492328_10158348710840246_4370470404965755099_o.jpg

O πίνακας είναι του Χρίστου Φουκαρά

Read 9246 times

ΑΛΛΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ (ΘΕΣΕΙΣ - ΑΠΟΨΕΙΣ)

Πότε επιτέλους θα λειτουργήσουν τα Πράσινα Σημεία;

Πότε επιτέλους θα λειτουργήσουν τα Πράσινα Σημεία;

Δεν είναι λίγα τα παράπονα των κοινοτήτων της υπαίθρου που αφορούν τα παντός είδους απόβλητα που καταλήγουν σε ρυάκια και...

Η "σωστή" κατανομή των εσόδων της κυπριακής δημοκρατίας

Η "σωστή" κατανομή των εσόδων της κυπριακής δημοκρατίας

Με αφορμή την δήλωση του Υπουργού Εξωτερικών, κ. Κασουλίδη, σχετικά με την κατανομή των εσόδων του ΦΑ, δημιουργούνται αρκετά εύλογα...

Τα κόκκινα, η Ελλάδα και η Τουρκία

Τα κόκκινα, η Ελλάδα και η Τουρκία

Προσπαθούμε να αντιληφθούμε γιατί το Υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδας εν έτει 2017 παρεμβαίνει τόσο άτσαλα σε θέματα που αφορούν την...